Willakuy ñan
Kayqa wasiymi. K'anchayqa huk samayllapi rit'inman, ichhuman, rumiman, puyu sach'aman, mayuman chayan. Pachakuna yuyaypi, valleta reqsiyqa paqarinpa llapa llimp'ikunata, sapa pishqu takita, sapa hampi rap'ita, sapa yaku ñanta yachaymi.
Ñawpa Piruwpi willakuy: Valle Sagradopa ecología, sayaq kawsay pacha
Ñawpa Piruw yachay
Qampa "kayqa wasiymi" nisqaykiqa Valle Sagradopa ecologíanta allinta qhawarinapaq ancha allinmi. Urubamba-Vilcanota corredorqa manam hukllapaq hábitatchu, aswanpas sayaq mosaicom. UNESCO nirqan kayqa Andes tropicales orientales transición kasqanta: hanaq puna ichhu hallp'akuna hinaspa Polylepis sach'akuna, urayman montano puyu sach'akama, qhipantaq amazónico sistemakunaman. Kay altitud escaleraqa imarayku qampa scenepi k'anchay hukmanta hukman tikran chayta yachachin.
Biodiversidadpaq sut'i detallikuna, Santuario Histórico de Machupicchu (Valle Sagradopa hatun corredor ukhupi) 24 ecosistemas silvestresniyuq kasqanta willan, 32,592 hectáreapi. Chaypi qillqasqa kan 332 sach'a especies, 75 mamíferos, 444 pishqu, 14 anfibios, 24 reptiles, hinaspa achka mariposakuna. SERNANP reqsichin emblemático especieskunata: queñua, intimpa, gallito de las rocas, pato de torrentes, lobito de río, oso de anteojos. Chaymi qampa imaginta sinchi kawsayniyuqman tikrachin: wasiqa llapa kawsaqkunapa llikllanmi.
Yakuqa iskay kaq saphim kay wasipa. UNESCO nin Urubamba cuencapi aswan sinchi gestión munasqanta. Piruw ambiental autoridadkunapas willan glaciar retrocesoq utqay kasqanta, kayqa hanaq andino yaku sistemakunata, bofedaleskunata, native sach'akunata chinkachichkan. Vilcanota cordillerapi mushuq yachaypas (Vilcanota-Urubamba cuencata mikhuchiq) glaciar hallp'a achka urayniyta rikuchin qhipa décadaspi. Chayrayku vallepa sumaq kayqa chiqapmi, ichaqa llakikuy atiyuq fragilidadpas kanmi.
Kinsa kaq saphiqa agrobiodiversidadmi. Pisac qayllapi Parque de la Papaqa zona de agrobiodiversidad hina riqsisqam, Quechua ayllukunam chayta purichinku, nativa papa achka variedades waqaychaspa hinaspa tarp'uspa clima tikray ukhupi. Huk-huk oficial qillqakuna huk-huk límite hinaspa yupaykunata qunku, ichaqa huk yuyayllapi tinkunku: Valle Sagradopa ecologíaqa runa uyway sistemakunatawanmi kawsan, genética diversidadta, allpata, yaku yachayta waqaychaspa. Qampa p'anqapi "kayqa wasiymi" nisqaqa kay kawsay redman haykuyta nin: urqukuna, mayukuna, tarpuykuna, sallqa uywakuna, ayllu yuyay.
Yachay paqarikuna
Qatiq misión: Qatiq misión: kay "kayqa wasiymi" ecología p'anqata huk yaku sapa imagenwan huñuy (glaciar, pukyu, canal utaq mayu kutiy), vallepa kawsay sistemanta saphiymanta uqharinapaq.
Willakuy, yanapaq t'inkikuna
Kay p'anqata culturamanta, geografiampipas yachay ñanpa churay.
Kay piezaq aswan akllasqa t'inkikuna hamuq yachay yupaypi yapasqa kanqa.