Willakuy ñan
Sapa sik'iywan tutaykuna lluqsin, k'anchayta yaykuchinchik. Pachakuna yuyaypi, sinchi tusuyqa manam qhawachiyllachu, aswanpas mayllaymi: manchakuy samaywan lluqsin, phiñakuy ritmowan lluqsin, suyaytaq muyupi kutimun.
Ñawpa Piruwpi willakuy: tusuyqa unay pacha qispichiy, allinchay, ayllu saluden
Ñawpa Piruw yachay
Qampa rimayniykiqa sinchi kallpayuqmi hinaspa historiapi allin sayarisqa. Andes Piruwpi, raymi tusuyqa unaymanta social tecnologíam karqan, manam adornollachu. Wititi del Colca hinaspa Danza de Tijerasmanta oficial willakuykuna rikuchin yapu pachakunawan, kawsay muyu raymikunawan, identidadwan, ayllu qatiyninwan t'inkisqanta. Chaymi tusuyqa sonqo-kawsayta, masi tinkuyta, pachata ordenan.
Qispichiy nisqaykiqa allinmi, maypichus kay tusuykunata ukhu-regulación hina ñawinchanchik. Kunan etnografía yachaykunapi, Piruwpi raymi tusuyqa willay sistemam, yuyay waqaychay, espíritu tinkiy, ayllu huñunakuy kasqanta rikuchin. "Supaykunata lluqsichiy" simiykitaqa metáfora hina allinta churay atinchik: manchakuyta, llakita, tensionta, ch'aqwakuyta ukhumanta lluqsichiy, kutin-kutin ritmoyuq kuyuy hinaspa ayllu kallpawan.
Kunan clínica evidenciakunaqa kay yuyayta sinchita yanapan. Revisiones sistemáticas hinaspa metaanálisis ninku: tusuy basiyuq intervencionesqa depresión señalkunata urayachin, psicológica allin kayta wiñachin. 2021 metaanálisis MCI/demencia runakunapi depresión puntajekunapa significante urayniyta tarirqan. Adultokunapa hatun revisiónpas (ensayos aleatorizados) depresión, ansiedad, estrés allinyasqanta willan.
OMS actividad física guíasninkunaqa kay fisiológica saphiyta sinchichin: sapa kuti kuyuyqa salud mentalta allinyachin, depresión hinaspa ansiedad señalkunata urayachin. Kayta andino unay prácticawan huñuspa, p'anqapa rimasqanqa chiqapmi: sinchi ayllu tusuyqa patrimonio culturallamanta aswanmi, evidenciayuq salud ruwanakuywanpas tupaqmi; sonqo q'epi qispichispa, aswan k'anchaywan, allin sayariywan, t'inkiywan aylluman kutinapaq ñanmi.
Yachay paqarikuna
Qatiq misión: Qatiq misión: kay sinchi tusuy p'anqata huk samay allinchay imagenwan (samaq, yaku utaq paqarin llaqta qhaway) huñuy, iskaynin transformaciónta rikuchinapaq: qispichiy hinaspa kutiy.
Willakuy, yanapaq t'inkikuna
Kay p'anqata culturamanta, geografiampipas yachay ñanpa churay.
Kay piezaq aswan akllasqa t'inkikuna hamuq yachay yupaypi yapasqa kanqa.